Yeni Bir Vitamin Önerisi: A5/X Vitamini

Özet (Abstract)

Vitaminlerin keşfi, sağlık alanındaki en büyük başarılardan biri olarak kabul edilmektedir. Başlıca keşif dönemi 19.yüzyılda başlamış, 20.yüzyılın ortalarına kadar devam etmiştir. Son yıllarda A5/X vitaminin yeni bir vitamin olarak önerilmesinin en önemli nedeni A1 vitamini ile benzer yapılarının olmasının yanında birkaç farklı özelliğinin de bulunmasıdır. Bunlardan en önemlisi, retinoik X reseptörlerine özgü aktivitelere doğrudan aracılık etmesidir. Retinoik X reseptörleri; retinoik asit reseptörü, peroksizom proliferatör aktiveli reseptörler, karaciğer X reseptörleri, farnesoid X reseptörleri, nükleer reseptör 4A2, D vitamini reseptörü ve tiroid hormon reseptörleri aktive ederek çeşitli mekanizmalara aracılık etmektedir. Bu reseptörler embriyonik gelişim, bağışıklık, hücresel farklılaşma, apoptoz, proliferasyon, yağ ve glikoz homeostazının düzenlenmesi, dopamin aktivasyonun ve lokal inflamasyonun kontrolü, cilt, kemik ve pek çok organın işlevi için son derece önemlidir. A5/X vitaminin günlük gereksinimi, günde 400 g meyve ve sebze önerisinden oluşan beş porsiyon baz alınarak hesaplanmıştır. Bu günlük gereksinim ise ortalama 1,1 mg provitamin A5/X vitamin alımına karşılık gelmektedir. Hayvansal besin kaynakları et, deniz ürünleri, yumurta ve süt ürünleri; bitkisel besin kaynakları ise başta koyu yeşil yapraklı ve kök sebzeler olmak üzere sarı ve turuncu sebze ve meyvelerdir. Bir mikro besin ögesinin tespit edilip, tanımlanması ve ulusal ve uluslararası kuruluşlarca hazırlanan kılavuzlara girebilmesi için gerekli kriterlerden biri, insanlar üzerinde klinik öneminin ispatlanabilmiş olmasıdır. Günümüzde etik sınırlamalar dahilinde A5/X vitaminin bu kriteri karşılaması zor görünmektedir. Bu yüzden A5/X vitamininin bir vitamin olarak kategorize edilebilmesi için dolaylı alternatif yaklaşımları uygulamak gerekmektedir. Bunun için son teknolojik laboratuvarlarda hayvanlar üzerine yapılan çalışmalara ağırlık verilmeli ve etik sınırlar içinde insanlar üzerinde deneysel çalışmaların sayısının arttırılması gerekmektedir. Ayrıca başta A vitamini olmak üzere pek çok besin ögesi tanımları küresel ölçekte güncellenmeli ve A5/X vitamininin bağımsız yeni bir vitamin kategorisi olarak daha fazla gündeme getirilmelidir.