Bireylerin Yaşlı Ayrımcılığı Algıları Üzerinde Özgeciliğin Etkisinin İncelenmesi

Abstract

Yaşlı ayrımcılığı birçok kültürde yaygın olarak ortaya çıkan bir olgudur. Ancak sosyal ilişkiler içinde bireyler çoğu zaman yaşa dayalı ayrımcı davranış ve tutumlar sergilediklerinin farkına varamamaktadır. Çünkü sosyalizasyon sürecinde kültürde var olan normlar da çoğu zaman yaş ayrımcılığını desteklemektedir. Öte yandan karşılık beklemeden gönüllü olarak iyilik yapma şeklinde kavramsallaştırılan özgeci tutum ve davranışlara sahip olan bireyler, sosyal ilişkilerde diğerlerinin iyilik hallerini gözetme ve empati kurmaya daha çok eğilimli olmaları, yaşlı bireylere yönelik olumlu tutum ve davranışlar göstermelerini sağlayabilmektedir. Böylece özgeci özelliklere sahip olan bireylerin yaşlılara yönelik pozitif yaş ayrımcılığı davranışlarını benimsemeleri söz konudur. Bu kapsamda bu çalışmada lisans eğitimi gören bireylerin özgeci tutum ve davranışları ile yaşlı ayrımcılığı algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesinde öğrenim gören bireyler arasından çalışmaya katılmaya gönüllü olan 413 kişi oluşturmaktadır. Araştırma da bireylerin özgeci tutum ve davranışların ile yaşlılara yönelik ayrımcılık algıları arasındaki ilişkisini belirlemek amacıyla demografik bilgi formunun yanı sıra Yurttaş ve Sarıkoca (2018), tarafından geliştirilen pozitif ve negatif yaşlı ayrımcılığı ölçeği ve London ve Bower tarafından (1968) geliştirilen özgecilik ölçeği veri toplama araçları olarak kullanılmıştır. Bireylerin özgeci tutum ve davranışları ile yaşlı ayrımcılığı algıları arasındaki ilişkisinin belirlenmesinde betimleyici istatistiksel analizler ve korelasyon analizi uygulanmıştır. Çalışmanın amacı doğrultusunda elde edilen bulgulara göre bireyler arasında geçmişte yaşlılara yönelik ayrımcılığın daha az (%33,9), günümüzde daha fazla (%32,0) ve gelecekte yaşlılara yönelik ayrımcılığın daha fazla olma durumuna ilişkin kararsız (%26,4) olduğunu ifade edenlerin oranı yüksektir. Bireylerin pozitif yaşlı ayrımcılığı puanları ile özgeciliğin yardımlaşma ve sorumluluk alt boyutları arasında 0,01 düzeyinde pozitif yönlü bir ilişkisinin olduğu, negatif yaşlı ayrımcılığı algısı ile aile ve sorumluluk özgecilik boyutları ile 0,01 düzeyinde pozitif yönde anlamlı bir ilişkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Bu çalışmadan elde edilen bulgulara dayanarak bireylerin yaşlılara yönelik ayrımcılık algıları ile özgeci tutum ve davranışları arasında bir ilişkinin olduğu söylenebilir.